Przez proces dystrybucji rozumie się „wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcją a konsumpcją.”
Kanały dystrybucji.
Dla firmy przemysłowej kanał marketingu jest pierwotnym środkiem przez, który znajduje nowych klientów dla swoich produktów, utrzymuje łączność z dotychczasowymi klientami i fizycznie dostarcza produkt. Zadania kanału obejmują nawiązanie kontaktu z potencjalnymi nabywcami, negocjowanie, zawieranie kontraktów, przenoszenie tytułów własności, utrzymywanie łączności z klientem, przygotowanie rozwiązań finansowych, obsługę produktu, zapewnienie zapasów na miejscu, transport i składowanie. Niektóre struktury kanału mają charakter pośredni inne bezpośredni. Dystrybucja bezpośrednia jest to strategia kanału, która nie korzysta z pośredników. Kontakty z klientem utrzymuje bezpośrednio personel sprzedaży producenta i również producent ponosi wszelką odpowiedzialność za wykonywanie wszelkich niezbędnych zadań kanału. Bezpośrednie podejście do sprzedaży ma zastosowanie gdy klienci reprezentują dużą siłę nabywczą i są dobrze zdefiniowani, gdy klientom zależy na sprzedaży bezpośredniej, gdy sprzedaż wymaga szerokich negocjacji z udziałem wyższego kierownictwa, gdy niezbędna jest kontrola sprzedaży dla zapewnienia właściwego zastosowania łącznego pakietu produktu i zagwarantowania szybkiej reakcji na zmiany warunków rynkowych. Dystrybucja pośrednia wykorzystuje jeden lub kilka rodzajów pośredników. Przedstawiciele producentów oraz dystrybutorzy przemysłowi załatwiają większą część transakcji przechodzących przez kanały przemysłowe. Dystrybucję pośrednią spotykamy zazwyczaj tam gdzie rynki są rozczłonkowane i szeroko rozproszone, przeważają niewielkie kwoty pojedynczych transakcji, nabywcy kupują w jednej transakcji pewną liczbę pozycji często różnych marek. W kanale dystrybucji można stosować różne kombinacje pośredników i sprzedaży bezpośredniej. Decydujący wpływ na wyniki mają jakość i wyniki pośredników. Strategia zarządzania kanałem wychodzi od zrozumienia różnych pośredników, którzy mogą być wykorzystani w kanale marketingu dóbr i usług przemysłowych.
Uczestnicy kanału.
Wśród typów pośredników w marketingu przemysłowym wyróżniamy dystrybutorów, przedstawicieli producenta, półhurtowników, maklerów i komisantów. Dystrybutorzy przemysłowi są najczęściej spotykanymi i najważniejszymi uczestnikami kanałów dystrybucji, to pośrednicy z pełnym zakresem obsługi, przejmują oni tytuł do sprzedawanych produktów i wykorzystują pełen zakres funkcji marketingowych, mogą utrzymywać zapasy, zapewniać kredyt, dostawę, szeroki dobór produktów oraz pomoc techniczną. Można wyróżnić dystrybutorów ogólnego asortymentu (utrzymują zapas najrozmaitszych produktów, zaspokajają szeroką gamę potrzeb przemysłowych), specjalistów (koncentrują się na jednym asortymencie lub też na kilku asortymentach powiązanych z sobą), dystrybutorów sprzedaży kombinowanej (taki dystrybutor działa na dwóch rynkach przemysłowym i konsumpcyjnym). Nierzadko różnica pomiędzy dobrą strategią marketingową a strategią nieskuteczną wynika z fachowości dystrybutorów ponieważ dobrzy dystrybutorzy są bardzo cenieni przez klientów. W przypadku produktów bardziej złożonych technicznie najlepszym rozwiązaniem jest przedstawiciel handlowy (producenta). Przedstawiciele handlowi są to sprzedawcy pracujący niezależnie (albo dla firmy przedstawicielskiej), którzy reprezentują kilka firm w tym samym obszarze geograficznym i sprzedają produkty, które ze sobą nie konkurują, lecz są względem siebie komplementarne. Przedstawiciel nie przejmuje tytułu do produktu, którym się zajmuje, zapasy utrzymuje bardzo małe albo nie utrzymuje ich wcale. Siłą przedstawiciela jest dogłębna znajomość produktu, w połączeniu z dokładnym zrozumieniem obsługiwanych rynków i klientów. Wynagrodzeniem przedstawiciela jest prowizja od sprzedaży, która waha się w zależności od gałęzi. Z przedstawicieli najczęściej korzystają małe i średnie przedsiębiorstwa gdy potencjał rynkowy produktu jest ograniczony ( gdy firmę nie stać na własny personel sprzedaży lub gdy nie opłaca się go utrzymywać). Dystrybutor i przedstawiciel handlowy są najważniejszymi uczestnikami kanału dystrybucji, dla niektórych produktów korzystna może być współpraca z innymi pośrednikami wśród których można wymienić: półhurtowników, komisantów, detalistów.
Projektowanie kanału.
Projektowanie kanału to dynamiczny proces tworzenia nowych i rozwoju już istniejących kanałów marketingowych. Zazwyczaj ma się do czynienia z modyfikacją istniejących kanałów, chociaż nowe produkty i nowe segmenty klientów mogą wymagać całkowicie nowych kanałów. Projektowanie kanału jest wieloetapowym, aktywnym procesem, który koncentruje się na strukturze kanału, a nie na jego uczestnikach. W procesie projektowania kanałów można wyróżnić kilka etapów:
- Cele kanału. Muszą odzwierciedlać cele marketingu, muszą uwzględniać względy zysku i wykorzystania zasobów. Cele dystrybucji dają wskazówki dla procesu projektowania kanału i praktycznie ograniczają zakres możliwych struktur kanału.
- Ograniczenia projektu kanału. Czynnikami ograniczającymi mogą być: brak dobrych pośredników, tradycyjne wzorce kanału, techniczna złożoność produktów (dystrybucja bezpośrednia), zasoby finansowe firmy, strategia konkurencji, geograficzne rozproszenie klientów.
- Struktura kanału. Struktura kanału obejmuje cztery podstawowe problemy: liczbę szczebli kanału, typy angażowanych pośredników, liczbę pośredników kanału na każdym jego poziomie oraz liczbę kanałów, jaką należy zastosować.
- Wybór kanału.
Kiedy już zostanie wybrana określona struktura i uczestnicy kanału, należy wybrać jego członków (ściśle określone firmy a nie ich typy) i przyjąć rozwiązania zapewniające odpowiednie przypisanie wszystkich obowiązków. Następnie należy motywować członków do wykonania zadań niezbędnych do osiągnięcia celów kanału, a także odpowiednio kontrolować możliwe konflikty w ramach kanału.
Wybór kanału dystrybucji powinien odpowiadać temu, jak klient chce kupować i jakiego wsparcia potrzebuje. Sprzedaż bezpośrednia ułatwia kontakt przy złożonych produktach i dużych transakcjach, ale wymaga rozbudowanego zespołu. Pośrednik może zapewnić zasięg, lokalną wiedzę i szybszą obsługę mniejszych zamówień. Jego obecność ma sens, gdy wnosi konkretną wartość, a nie tylko kolejne ogniwo w przepływie towaru. Decyzję należy oceniać z perspektywy kosztu całego kanału i jakości doświadczenia nabywcy.
Projektowanie kanału obejmuje ustalenie jego długości, typów uczestników i liczby firm działających na każdym poziomie. Zbyt mała liczba punktów obsługi może ograniczyć dostępność, a zbyt szeroka sieć utrudnić kontrolę standardu. Przy produktach technicznie złożonych nadmierne rozproszenie może oddalić producenta od użytkownika. Dla prostszych materiałów i artykułów eksploatacyjnych szeroka dostępność może być ważniejsza niż osobista konsultacja. Firma powinna zatem różnicować kanały według kategorii i potrzeb, zachowując jednolite zasady dotyczące informacji oraz jakości.
Logistyka jest częścią obietnicy marketingowej, ponieważ klient ocenia nie tylko towar, lecz także dotrzymanie harmonogramu. Opóźnienie może spowodować koszt przestoju, nawet jeżeli sam produkt spełnia specyfikację. Warto monitorować terminowość, kompletność dostaw, uszkodzenia i sposób informowania o zmianach. Wspólne planowanie z odbiorcą pomaga lepiej wykorzystać zapasy i zdolności produkcyjne. Jeżeli dostawca wie, które zamówienia są krytyczne dla procesu klienta, może ustalić priorytety i wcześniej zgłaszać ryzyko.
Relacje z pośrednikami wymagają jasnego podziału odpowiedzialności. Umowa powinna określać obszar działania, zasady obsługi zapytań, dostęp do materiałów oraz rozwiązywanie sporów o klienta. Producent potrzebuje informacji zwrotnej z rynku, a partner handlowy motywacji do inwestowania w znajomość oferty. Brak przejrzystości może prowadzić do konfliktu cenowego lub dublowania pracy. Regularne spotkania, szkolenia i wspólne prognozy pomagają utrzymać współpracę, o ile obie strony widzą w niej wymierną korzyść.
Kanał należy kontrolować po uruchomieniu, ponieważ jego efektywność może zmienić się wraz z rozwojem rynku. Wskaźniki mogą obejmować koszt obsługi zamówienia, poziom zapasów, czas dostawy, liczbę reklamacji i satysfakcję klientów. Jeżeli pośrednik zwiększa zasięg, ale nie przekazuje informacji o problemach użytkowników, firma może tracić wiedzę niezbędną do rozwoju produktu. Warto więc oceniać nie tylko wolumen sprzedaży, lecz także jakość informacji i relacji, które dany kanał umożliwia.
Dystrybucja bezpośrednia nie musi oznaczać, że każdą czynność wykonuje producent. Firma może koordynować relację i odpowiedzialność, korzystając jednocześnie z zewnętrznej logistyki, instalatorów lub serwisu. Kluczowe jest, by klient wiedział, do kogo zwrócić się w razie problemu i kto odpowiada za rezultat. Spójna obsługa wielu partnerów bywa trudna, ale może dać większy zasięg bez utraty kontroli nad doświadczeniem. Projekt kanału łączy więc organizację przepływu towaru z organizacją kontaktu.
Każdy kanał ogranicza lub wzmacnia dostęp do informacji rynkowej. Własny zespół handlowy może przekazywać szczegółowe obserwacje, ale jego relacje bywają ograniczone do kluczowych klientów. Pośrednicy widzą szerszy rynek, lecz mogą nie raportować wszystkich sygnałów. Firma powinna ustalić prosty sposób zbierania wiedzy o popycie, konkurencji i potrzebach serwisowych. Informacja ta jest cennym elementem strategii, gdy wpływa na planowanie produkcji, rozwój oferty i ocenę szans w nowych segmentach.
Ważnym elementem projektu kanału jest obsługa zmian i zwrotów. W przypadku produktów technicznych klient może potrzebować wymiany części, korekty konfiguracji albo ponownej dostawy. Procedura powinna jasno określać, kto przyjmuje zgłoszenie i w jakim terminie informuje o rozwiązaniu. Sprawny przepływ zwrotny chroni relację i dostarcza danych o przyczynach problemów. Logistyka nie kończy się zatem w chwili dostarczenia towaru; obejmuje również reakcję na zdarzenia pojawiające się podczas użytkowania.
Przy wyborze kanału firma może prowadzić pilotaż na wybranym obszarze lub grupie klientów. Ograniczona próba pozwala ocenić rzeczywisty czas dostaw, koszt obsługi i jakość informacji od partnerów przed szerszym wdrożeniem. Zebrane dane pomagają skorygować umowy i ustalić, które zadania powinny pozostać po stronie producenta. Takie podejście zmniejsza ryzyko budowania kosztownej sieci na podstawie założeń, które nie zostały sprawdzone w codziennej pracy.